Leasan a Trì - Beagan air Caractaran Sìneach ann an Iapanais：KANJI

An toiseach, ciamar a sgrìobhas tu Kanji?

Seo fear dhut.

Tha na h-àireamhan ag innse dhut dè an t-òrdagh a dh’fheumas tu gus an caractar seo a sgrìobhadh. Tha dòigh-sgrìobhaidh nan kanji (mu 10, 000 ann an Iapanais), stèidhichte agus chan eil cothrom agad air an sgrìobhadh air dòigh eile. Feumaidh tu òrdagh agus stoidhle nan sràcan ionnsachadh – chan eil atharrach air. Ach, tha riaghailtean ann a nì e nas fhasa dhut.

Mar as trice, tòisichear bho 1) mhullach gu bonn, agus 2) bho chlì gu deas. 3) Sràcan còmhnard ro shràcan dìreach, agus 4) cuirear crìoch air an taobh a-staigh mun crìochnaichear an taobh a-muigh.

Tha an caractar seo shuas na kanji air “beinn” – YAMA – ann an Iapanais.

Ach, mar a h-uile kanji eile, tha dà (no tuilleadh air 2) dhòigh-leughaidh air - ON-YOMI agus KUN-YOMI. Tha ON-YOMI na fhuaimneachadh a bhuineas do dh’fhuaimneachadh a’ chànain Shìonais；chaidh a thoirt a-steach ann an Iapanais bho chionn fhada. Tha KUN-YOMI na fhuaimneachadh dùthchasach Iapanach. Tha glè bheag de kanji Iapanach ann a-nis air a bheil fuaimneachadh co-ionann ann an Sìonais.

Mar sin dheth, airson a’charactar seo shuas - ’s e YAMA (やま) a chanas iad uaireannan, ach uaireannan eile, ’s e SAN （さん）am fuaimneachadh eile a th’ air. Mar eisimpleir, gheibhear 山田―YAMADA ―　mar shloinneadh pearsanta Iapanach, ach 富士山（ふじさん）FUJI-SAN - airson Beinn Fuji.

Dè an kanji a th’ air こんにちは　－Konnichiwa – ma-tà?

Seall seo: 今日は。

Gheibhear 今 air a bheil kon anns an abairt Konnichi wa.

’S e an t-ON-YOMI a th’ann an kon. Nam biodh 今 na sheasamh leis fhèin, ’s e IMA an fhuaim a bhiodh air – a’ ciallachadh “an-dràsta, no a-nis”.

Tha 日 a’ ciallachadh “latha” no “grian”. Tha na kanji san abairt seo ga labhairt air dòigh eile nuair ’s e “an-diugh” a’ bhrìgh a th’ orra; san t-seagh seo, tha 今日 ga labhairt “KYOU”.

Seo corra charactar Sìneach eile a thathar a' cleachdadh ann an Iapanais：

口　－くち (KUCHI)　beul/doras

目　－　め－　(ME) sùil

火　－　ひ－ (HI)　teine

木　－　き－（KI）craobh

Saoil am faigh sibh lorg air na caractaran seo shuas ann an riochd làimh-sgrìobhaidh?

Leasan a Dhà

Ueill, sin a-nis na fuaimnean agad uile air do theangaidh! Nach e? Och, coma leat. Na gabh dragh idir mura h-eil iad agad fhathast. Bidh cothrom ann dhuit cumail a’ dol a’ fàs cleachdte riutha anns an leasan bheag shìmplidh eile a tha seo.

Coinneachadh ri daoine airson a’ chiad uair.

Nuair a choinneachas, no gu dearbha, ma thachras tu ri cuideigin eile airson a’ chiad uair riamh, bidh Iapanais a’ cleachdadh abairtean sònraichte stèidhichte. Sin ràdhan a dh’ fheumas tu cleachdadh ann an suidheachaidhean àraid; mar eisimpleir, ann a bhith a’ cur an aithne a chèile. Na gabh cus dragh mu dheidhinn ge-tà, tha sinn a’ dol a choimhead air dithis a tha coinneachadh airson a’ chiad uair, agus iad an ìre mhath dhen aon aois. (Tha a’ bhideo shìos aig bun na duilleige seo. Faodaidh tu èisteachd ris ma thogras tu.)

あいさつ(aisatsu) – A’ cur fàilte air neach.

Tha Sìm MacAilean(28), à Obar Dheathain, ga chur fhèin an aithne Keiko Tanaka (tè, 32).

シーム：こんにちは。わたしは、シーム　です。

たなか：はじめまして。たなか・けいこです。どうぞよろしく。

Sìm: Konnichiwa. Watashiwa Sìm desu.

Tanaka: Hajimemashite. Tanaka Keiko desu. Douzo yoroshiku.

Bheireamaid sùil a-nis air na faclan is ràdhan a tha nochdadh anns a’ chòmhradh bheag seo.

田中　けいこ　－　Tanaka Keiko
こんにちは。Feasgar math (A' cur fàilte air neach, chan ann ga fhàgail)
はじめまして。－　Cionnas a tha thu?
どうぞよろしく。－　Tha mi toilichte coinneachadh riut.

わたしはシームです。Is mise Sìm.
たなかけいこです。Is mise Tanaka Keiko. (Keiko Tanaka)



Puingean Gràmair

1) Tha こんにちは (konnichiwa) mar “Feasgar math” ann an Gàidhlig, ach chan fhaodar a chleachdadh airson soraidh slàn a leigeil le cuideigin.

2) Chan e facal a th’ ann an は(wa) , ach mìr no particle sa Bheurla. ‘S e dreuchd a' chomharra hiragana seo leantainn an dèidh cùisear no topaig an t-seantans.'S e an t-subseig a th' ann an topaig an t-seantans.

'S e は(wa) tè de na mìrean as cumanta an taca ri na diofar mhìrean a gheibhear ann an Iapanais. Tha na comharran-cùise sin nan innleachd ghràmair gus cùisearan a nochdadh.

Tha です(desu) na ghnìomhair (is) (no mar as trice, tha) ann an riochd mhodhail.

*Mar eisimpleir: わたしはシームです。

Watashi wa Sìm desu. (Is mise Sìm)

[(A’ bruidhinn air mi-fhìn,)Is mise Sìm.]

Tha は a’ comharrachadh わたし – cùisear an rosgrainn/t-seantans.

Mar sin dheth, ‘s e cùisear (suibseig) +cuspair (oibseig)+gnìomhair a th’ ann an òrdugh Iapanais, seach gnìomhair+cùisear+cuspair, mar a th’ againn sa Ghàidhlig.

3) Tha cultar Iapain làn riaghailtean is protocol agus ‘s ann mar sin a tha Iapanais. Tha i caran riaghailteach a thaobh dè na h-abairtean is ràdhan a thathas a’ cleachdadh ann an gach suidheachadh sòisealta. ‘S e seo aon de na suidheachaidhean sòisealta far a bheil ràdhan sònraichte deatamach.

Thathas a’ cur “Cionnas a tha thu” (foirmeil) air Hajimemashite, ach ‘s e seo na tha e a’ ciallachadh facal air an fhacail: “ ‘S e seo a’ chiad uair” (a choinnicheas sinn)

Mar an ceudna, tha Douzo yoroshiku a’ ciallachadh “Bi (nad cheann) mhath (dhomh)" facal air an fhacail, ged ‘s e “Tha mi toilichte coinneachadh riut” a chuireas sinne air. Tha na ràdhan seo car gnàthach is riaghailteach, ach sin agad gnàth-fhaclan dhuit! Ann an suidheachadh nas fhoirmeile buileach, chanar Douzo yoroshiku onegaishimasu. Tha onegaishimasu a’ ciallachadh mas e do thoil e.

4) Niste, an dà phuing mu dheireadh. Ma dh’ fhaoidte gun tug thu fa-near nach tuirt Keiko Tanaka watashi wa　（わたしは）ron ainm aice. Sin an rud, dh’ fhàg i a' chùis (topaig) no an t-subseig a-mach às an abairt, agus ‘s e sin puing fìor chudthromach ann an gràmar Iapanais. Faodaidh tu a' chùis fhàgail a-mach ma bhios fios aig daoine cò air a bheil thu a’ bruidhinn, no dè mu dheidhinn, agus mar sin air aghaidh. Mar sin, tha fios againn gu bheil Tanaka ag innse a h-ainm fhèin, mar sin chan fheum i "Mi" (watashi) a ràdh.

Tha òrdugh ainmnean pearsanta diofraichte cuideachd. Tha an sloinneadh aig an toiseach, agus a’ chiad ainm as a dhèidh.

Ceart ma-tà, sin e airson an dàrna leasan. Thèid faidhle fuaim a chur ris an ceann ùine bhig, agus guth Iapanach ag aithris nan sreathan.

じゃまたね。Ja mata ne. Mar sin leat an-dràsta!

Leasan a h-Aon

Fiosrachadh air a’ chànan

A thuilleadh air litrichean Sìneach, air a bheil Kanji, (litrichean nan Han), tha Iapanais a’ cleachdadh dà sgriobta eile: Hiragana agus Katakana. Tha gach litir Hiragana no Katakana gu tùr fogharach, a’ riochdachadh fuaimnean a’ chànain gu lèir. Chan eil Katakana air a chleachdadh ge-tà, ach airson faclan iasaid no fuaimnean is faclan cèin a riochdachadh. Thathas a’ cleachdadh Hiragana còmhla ri Kanji gu cunbhalach airson a h-uile càil eile. Ma bhios facal Iapanais ann aig nach eil Kanji, ‘s ann a thèid a sgrìobhadh ann an Hiragana. Gabhaidh Hiragana a chur air a h-uile facal Iapanais a tha sgrìobhte ann an Kanji, agus sa chiad dol-a-mach ‘s dòcha gur e seo an dòigh as fheàrr do luchd-ionnsachaidh a’ chànain.

Fuaimnean Iapanais

Cleachdaidh mi an dòigh-litreachaidh eadar-nàiseanta – rōmaji – gus fuaimneachadh Iapanais a thaisbeanadh. Tha mi a’ smaoineachadh gu bheil e cudthromach na fuaimnean uile ionnsachadh mus tèid sinn an sàs ann an labhairt is leughadh a’ chànain. Seo dhuibh clàr nam fuaimnean uile, air an sealtainn le romanji (rōma ji – litrichean ròmanach) agus an sgriobta Hiragana. ‘S e Iapanach fhèin a tha gan labhairt.

Seo mar a thathas a' sgrìobhadh hiragana le peann no peannsail.

A bharrachd air na fuaimnean gu h-àrd, thathas ag atharrachadh cuid dhiubh mar seo:

Faic a' bhideo aig bonn na duilleige airson nam fuaimnean gu h-àrd.

Niste, tha mi an dòchas gun deach agaibh air na fuaimnean seo a labhairt, gun trioblaid sam bith. Tha sinn a’ dol a chur na fuaimnean uile an cleachdadh le bhith a’ fuaimneachadh fhaclan às a’ chànain. Ma leanas sibh oirbh agus na faclan aithris an dèidh a’ ghuth, ‘s e sin ‘s dòcha an dòigh as fheàrr airson a’ fàs cleachdte ri fuaimneachadh Iapanais.

あなたanata (thu)
いる iru (is/tha)
うみ umi (muir)
えん　en (yen)
おもう omou (smaoinich)

かれ kare (e)
きぶんkibun (faireachdainn)
くち kuchi (beul)
けっか kekka (buil)
こめ kome (rìs)

さす sasu (sàth)
しんぶん shinbun (pàipear-naidheachd)
すいようび suiyōbi (Diciadain)
せなか senaka (druim)
そば soba (soba noodles)

たなか tanaka (ainm pearsanta)　
ちほう chihō (ceàrn)
つめ tsume (ìne)
てら tera (teampull)
とにかく tonikaku (co-dhiù)

なつ natsu (samhradh)
にほん nihon (Iapan)
ぬるい nurui (flodach[uisge])
ねこ neko (cat)
のむ nomu (òl)
はは haha (màthair)
ひま hima (saor)
ふとう futō (cèis)
へる　heru (lùghdaich)
ほうほうhōhō
まつりmatsuri (fèis)
みどりmidori (uaine)
むりmuri (neo-chomasach)
め　me (sùil)
もも momo (peitseag bhàn)
やるyaru (dèan)
ゆめ　yume (bruadar)
よこ　yoko (taobh)
らく raku (comhfhurtail)
りゆう riyū (adhbhar)
する suru (dèan)
れんこん renkon
ロンドン rondon (Lunnainn)
わたし watashi (mi)
なに　を　～ nani wo ~
じゅんばん junban (òrdugh, rang)
がっこうgakkō (sgoil)
ぎん gin (airgid)
かぐ kagu (àirneis)
あげる ageru (thoir)
ごま goma (seasaman)
ざっしzasshi (iris)
じこ jiko (fhèin)
ずっと zutto (an-còmhnaidh)
なぜ naze (carson)
ぞうzō (ailbhean)
だれdare (cò)
でんしゃ densha (trèan)
どこ doko (càite)
ばんごうbangō (àireamh)
びんぼう binbō (bochd)
ぶた buta (muc)
べんとうbentō (bocsa lòin)
ぼこくbokoku (dùthaich màthaireil)

Aon uair ‘s gun tèid agaibh air na fuaimnean seo ionnsachadh, leanamaid air adhart agus còmhradh beag sìmplidh a thogail.